Żubr Bison bonasus jest największym lądowym ssakiem Europy. Samca nazywamy byk, natomiast samica to krowa, ale można też żubrzyca. Bardzo młodego żubra nazywa się cielęciem, podobnie jak młode krowy domowej.

Dorosły żubr waży średnio 800 kg, wysokość w kłębie (czyli w najwyższym punkcie grzbietu) to ok.180 cm, a długość ciała wynosić może nawet 300 cm. Samice są nieco mniejszych rozmiarów, ważą  średnio 550 kg, ich wysokość to niespełna 170 cm, a długości ciała wynosi ok. 270 cm. Cielęta w chwili urodzenia ważą około 23 kg. Długość życia tych zwierząt zależy od płci, ale średnia to około 20 lat, przy czym krowy żyją dłużej niż byki. Dzięki troskliwej opiece ludzi, w niewoli żubry mogą żyć dłużej, a rekordzistką jest żubrzyca, która dożyła 32 lat.  Byki w niewoli żyją poniżej 20 lat. Patrząc na samą głowę żubra, krowę od byka można odróżnić także po rogach, które rosną u żubrów całe życie i nie są zrzucane, jak to ma miejsce w przypadku poroża jelenia czy łosia. Rogi samca są bardziej rozłożyste i większe, natomiast u samicy rogi przyjmują kształt bardziej sercowaty, lekko zagięty do środka.

Żubry to zwierzęta stadne. Żyją w grupach liczących od kilkunastu do kilkudziesięciu zwierząt, a przewodniczką stada jest najbardziej doświadczona krowa. Stada czyli grupy mieszane składają się z samic wraz z młodymi. Dorosłe samce tworzą własne grupy kawalerskie lub bytują samotnie a dołączają one do stad samic tylko w okresie rui. Samce nie uczestniczą w wychowywaniu potomstwa, ale cielę w stadzie często ssie inne krowy nie tylko swoją matkę. W niektórych miejscach w Polsce, można spotkać stada liczące ponad sto żubrów, jednak z punktu widzenia gatunku nie jest to zjawisko korzystne. Po pierwsze, choroby w dużym stadzie roznoszą się bardzo szybko. Przy tak ogromnych skupiskach zwierząt szkody w gospodarce rolnej i leśnej wyrządzone przez żerujące żubry mogą być bardzo dotkliwe i kosztowne, co nie sprzyja pozytywnemu nastawieniu społeczności lokalnej do ich obecności.

Żubry są przeżuwaczami, a ich zapotrzebowanie pokarmowe jest bardzo duże. Przeżuwacze to podrząd ssaków roślinożernych mających czterokomorowy żołądek, czyli żwacz, księgi, czepiec i trawieniec. Pobierają one trawy i zioła, , potem zjedzony pokarm przechodzi do komory żołądka (żwacza). W żwaczu pokarm rozkładają bytujące tam mikroorganizmy (bakterie i pierwotniaki). Co pewien czas pokarm wraca do jamy gębowej żubra, gdzie jest ponownie przeżuwany. Wstępnie strawiona masa przechodzi z kolei do kolejnych komór żołądka i tam jest ostatecznie trawiona. Pojemność żwacza u żubra wynosi ok. 100 litrów, co sprawia, że dziennie zjada on ok. 40-50 kg świeżej zielonej masy. Przy tak dużym zapotrzebowaniu pokarmowym, organizm żubra, podobnie jak innych roślinożerców, nie jest przystosowany do długotrwałych głodówek. Długo utrzymujący się deficyt pożywienia, powoduje zmiany w składzie flory bakteryjnej i pierwotniaków w żwaczu, co może prowadzić do biegunek. W okresie braku zielonej trawy żubry odżywiają się sianem lub korą i gałązkami drzew. Zimowy pokarm jest gorszej jakości i w okresach śnieżnych i mroźnych zim obserwowano  obniżenie kondycji zwierząt, co może  powodować wzrost śmiertelności żubrów.

Źródłem wody pitnej dla żubrów są małe cieki i oczka wodne oraz naturalne strumienie. Żubry nie muszą pić codziennie, zwłaszcza w deszczowe dni dodatkowe źródło wody nie jest im niezbędne. Zimą jako źródło wody świetnie sprawdza się śnieg, który wygniatają racicami.

W okresie zimowym opieka nad żubrami na wolności polega na zapewnieniu im pożywienia oraz inwentaryzacji gromadzących się w miejscach dokarmiania zwierząt. Część żubrów wychodzi poza obszar kompleksu leśnego, powodując szkody w uprawach rolnych. W celu ich minimalizacji od wielu lat prowadzona jest akcja zimowego dokarmiania żubrów. Dokarmianie pozwala także na obserwację i ocenę zdrowia zwierząt. Jest to też okazja do policzenia cieląt i oszacowania przyrostu populacji. Wiosną duże zgrupowania tych zwierząt rozpadają się i rozchodzą do kompleksów leśnych. Żubry monitorowane są również w inny sposób. Niektórym zwierzętom zakładane są specjalne obroże telemetryczne wyposażone w nadajnik GPS, które pozwalają opiekunom obserwować zachowania żubrów zdalnie, bez konieczności niepokojenia ich.  Obroże telemetryczne są również nieocenioną pomocą w zarządzaniu populacją gatunku. Nadajniki GPS przesyłają sms’em informację o swojej lokalizacji. Zebrane nadleśnictwie ten sposób dane pozwalają, m.in. na tworzenie map, dzięki którym wiadomo po jakim obszarze porusza się stado.

Cenne dane z nadajników telemetrycznych zbierane są także w aplikacji Obserwator Żubrów przygotowanej przez Stowarzyszenie Miłośników Żubrów.