Historia żubra to fascynujący temat. Pierwotnie żubr zasiedlał niemal całą Europę. Wraz ze zmniejszaniem się powierzchni lasów związanym z przekształcaniem ich w pola uprawne, obszar występowania żubra w Europie zmniejszał się. Już na początku XI wieku zniknął z obszaru dzisiejszej Francji i Nimiec. Populacje żubra przetrwały na terenie środko-wschodniej Europy, najdłużej w Puszczy Białowieskiej W Polsce był pod opieką królów i jedynie koronowane głowy mogły zezwolić na polowanie. Zachowało się wiele zapisków o polowaniach na żubry w Puszczy Białowieskiej. W 1409 roku odbyły się tam wielkie łowy z udziałem króla Władysława Jagiełły i Księcia Witolda, w celu przygotowania zapasów solonego mięsa przed bitwą pod Grunwaldem. W 1752 roku odbyło się polowania Augusta III, podczas którego zabito 42 żubry. Na pamiątkę tego wydarzenia postawiono obelisk, który stoi w Parku Pałacowym w Białowieży. Nie wiadomo jak liczne były populacje żubra na ziemiach polskich, ale w Puszczy Białowieskiej w XIX wieku liczono nawet ponad tysiąc tych zwierząt. Ta ostatnia populacja przetrwała do początków XX wieku dzięki królom polskich i później carom rosyjskich, którzy wspierali czynną ochronę. Dzięki dokarmianiu żubry mogły przetrwać srogie zimy a polowania były pod pełną kontrolą. Niestety okres I Wojny Światowej był miał tragiczny skutek i w kwietniu 1919 roku zanotowano upadek ostatniego żubra w Puszczy Białowieskiej. Warto wspomnieć, że w 1914 roku tuż przed wybuchem wojny w Puszczy żyło 727 żubrów. Żubr wyginął na wolności ale wciąż były w zwierzyńcach osobniki tego gatunku. Podczas Międzynarodowego Kongresu Ochrony Przyrody w Paryżu w 1923 r. Jan Sztolcman zaapelował o ratowanie gatunku. Kilka miesięcy później utworzone zostaje Międzynarodowe Towarzystwo Ochrony Żubra (MTOŻ) zrzeszające osoby i instytucje z kilkunastu krajów. Co ciekawe, jednym z członków zostało American Bison Society ze Stanów Zjednoczonych Ameryki. Prezesem Towarzystwa zostaje Kurt Priemel, Dyrektor Ogrodu Zoologicznego we Frankfurcie nad Menem.. Pierwszym celem towarzystwa było zebranie informacji o wszystkich żyjących żubrach i utworzenie spisu, czyli Księgi Rodowodowej. Na początku 2024 roku w kilku ogrodach zoologicznych i zwierzyńcach ocalały jedynie 54 żubry, w tym 29 samców.
W 1929 r. utworzony zostaje rezerwat hodowlany żubrów w Puszczy Białowieskiej. Pierwszymi przywiezionymi do niego zwierzętami są żubry o imionach BORUSSE i BISERTA. Ten rok zapisał się w historii jako powrót żubra do matecznika. Rok później do rezerwatu przyjeżdża samica BISKAYA.
W 1932 r. ukazuje się pierwsze wydanie Księgi Rodowodowej Żubrów, która obecnie prowadzona jest w Białowieskim Parku Narodowym. Każdy żubr urodzony w zagrodzie otrzymuje numer rodowodowy, a jego pochodzenie, data urodzenia oraz miejsce przebywania zostaje odnotowywane w Księdze, łącznie z przemieszczeniami i datą śmierci zwierzęcia.
W 1936 r. do Białowieży sprowadzono z Pszczyny byka o imieniu PLISCH, który odegrał ogromną rolę w restytucji białowieskich żubrów, bowiem został on ojcem 45 cieląt.
W 1947 r. rozporządzeniem Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego objęto żubra ochroną gatunkową.
Dopiero po ponad 30 latach nieobecności w środowisku naturalnym, w 1952 r. zostają wypuszczone na wolność w polskiej części Puszczy Białowieskiej dwa samce POMRUK i POPAS a w następnych latach kolejne ponad 35 żubrów. W roku 1957 rodzi się pierwsze cielę w wolnym stadzie o imieniu POLKA.
W 1953 r. na skutek epizoocji pryszczycy padają wszystkie żubry w Pszczynie i Gorcach a stado w Niepołomicach jest mocno osłabione.
W 1962 r. na wolność wychodzą żubry w Puszczy Boreckiej. W 1964 r. utworzone zostaje wolnościowe stado żubrów w Bieszczadach, a jego założycielami są żubry linii nizinno-kaukaskiej pochodzące z hodowli w Niepołomicach i Pszczynie. Kilka lat później w roku 1973 wypuszczono żubry w Puszczy Knyszyńskiej. W 1978 r. liczba żubrów na świecie przekroczyła 2000 osobników.
W 1980 r. w Nadleśnictwie Wałcz wypuszczono na wolność żubry, które dały początek obecnemu stadu zachodniopomorskiemu. W 1987 r mamy na świcie już 3000 żubrów. Przez kolejne lata trwają prace przyrodników, naukowców i leśników, a także instytucji rządowych . Żubrów systematycznie przybywa. Jednak nie jest to jeszcze gatunek, który uznać można za bezpieczny. W 2005 r. powstaje Stowarzyszenie Miłośników Żubrów (SMŻ), którego celem jest doradztwo i aktywne wspieranie ochrony żubra. W 2009 r. na świecie żyje 4231 żubrów, w Polsce 1170, z czego ponad 400 w polskiej części Puszczy Białowieskiej. Kolejne lata mijają a żubrów przybywa. Naukowcy i praktycy z całego świata spotykają się na corocznych konferencjach organizowanych przez SMŻ, by tam dyskutować o potrzebach gatunku. Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie we współpracy z Lasami Państwowymi prowadzi działania na rzecz czynnej ochrony żubra w Polsce, w ramach których tworzone są nowe stada żubrów na wolności oraz w zagrodach hodowlanych. Tworzony jest także Bank Genów Żubra na wypadek nagłego kryzysu w populacji tego gatunku. Intensywnie rozwija się współpraca międzynarodowa i wiele żubrów z polskich hodowli jedzie do innych krajów. W 2012 r. w Mucznem (Nadleśnictwo Stuposiany) zostaje utworzona pierwsza w Bieszczadach zagroda pokazowa żubrów, która do dziś cieszy się ogromnym zainteresowaniem turystów i w znacznym stopniu przyczynia się do promocji regionu.
W 2018 r. utworzone zostaje nowe, wolnościowe stado żubrów w Puszczy Augustowskiej.
W 2021 r. powstają dwa wolne stada w Lasach Janowskich i Puszczy Rominckiej. Populacja żubrów wciąż wzrasta. W 2023 roku w Polsce żyją już 2826 żubrów.
W 2023 r. powstają 3 zagrody hodowlane żubrów w Nadleśnictwach Dwukoły (okolice Mławy), Rybnik i Supraśl.
Obecnie populacja żubra ciągle wzrasta, jednak przegęszczone stada borykają się z wieloma problemami np. inwazje pasożytnicze czy spadek akceptacji społecznej.